तत्वज्ञान / व / धर्म

गेल्या शंभरेक वर्षांत महानुभावांच्या साहित्यावर सांप्रदायिक
आणि संप्रदायिकेतर संशोधक-अभ्यासकांकडून विपुल लेखन झाले
असले, तरी महानुभावीय सांप्रदायिक व्याख्यानपद्धती आणि आधुनिक
महानुभावीय व्याख्यानपद्धती या उभय पद्धतींचे सविस्तर अध्ययन-
अध्यापन झालेले नाही. प्रा. बापट यांचा प्रस्तुत दोन भागांचा ग्रंथ
त्याच्या नावाप्रमाणे महानुभाव वाङ्मयाच्या व्याख्यानपद्धतीचे
चिकित्सक समालोचन आहे. महानुभाव संप्रदायाचे साहित्य आणि
तत्त्वज्ञान यांची इतकी सांगोपांग चर्चा करणारा दुसरा ग्रंथ
माझ्या अवलोकनात नाही. व्याख्यानपद्धतीचे चिकित्सक समालोचन
करताना व्याख्यानांची म्हणजेच साहित्याची आणि तत्त्वज्ञानाची चर्चा
आपोआपच होऊन गेली. म्हणजेच या ग्रंथाची फलश्रुती दुहेरी आहे.
संप्रदायाच्या विशाल साहित्याचा व सखोल तत्त्वज्ञानाचा परिचय होणे
आणि या परिचयातून व्याख्यानपद्धतीचेही आकलन होणे - हे दोन्ही
प्रवाह ग्रंथामध्ये एकवटले आहेत इतके म्हणण्याइतपत परस्परांत
मिसळले आहेत, ती गुंफण हेच एक या ग्रंथाचे स्वतंत्र वैशिष्ट्य होऊन
बसले आहे.
डॉ. बापट यांचा ग्रंथ म्हणजे महानुभावांच्या व्याख्यानवाङ्मयाचे
एक महाव्याख्यानच !
डॉ. सदानंद मोरे

जगात या ग्रंथाच्या रोज हजारो प्रती विकल्या जातात...
'ऑल टाइम बेस्टसेलर' म्हणून ओळखला जाणारा हा ग्रंथ!
जगात या ग्रंथाचा हजाराहून अधिक भाषांमध्ये अनुवाद केला गेला आहे;
आपल्या भारतातच तब्बल दोनशे बोलीभाषांमध्ये या ग्रंथाचा अनुवाद उपलब्ध आहे...
महात्मा गांधी, लिओ टॉलस्टॉय, पंडिता रमाबाई, साधू सुंदरसिंग, मदर तेरेसा,
विनोबा भावे, अल्बर्ट श्वाइट्झर... या आणि यांच्यासारख्या असंख्य लोकांनी
या ग्रंथातून प्रेरणा घेतली, असे इतिहास सांगतो.

हे सारे खरे असले, तरीदेखील सर्वसामान्य मराठी वाचकांना बायबलची
पुरेशी माहिती असत नाही. ख्रिश्चनांचा धर्मग्रंथ किंवा येशूचे चरित्र
एवढीच जुजबी ओळख असते. अनेकांना नवा करार (न्यू टेस्टमेंट)
ऐकून माहीत असतो, काहीजणांना चार गॉस्पेल्स म्हणजेच संपूर्ण बायबल वाटत असते.
जुना करार (ओल्ड टेस्टमेंट) आणि नवा करार (न्यू टेस्टॅमेंट)
मिळून होणारा बायबल म्हणजे एकच एक ग्रंथ नसून
अनेक पुस्तकांचा संग्रह आहे, हे बहुतेकांना ठाऊक नसते.
जिज्ञासेपोटी वाचू इच्छिणा-यांना अपरिचित धार्मिक परिभाषेचा
आणि परकीय सांस्कृतिक वर्णनांचा अडसर
हमखास कंटाळा आणणारा ठरतो.
क्वचितप्रसंगी समज-गैरसमजांना वाव मिळतो.

वास्तवाची ही दोन टोके लक्षात घेऊन
सांस्कृतिक सेतू उभारण्याचा अभिनव प्रयत्न म्हणजे
बायबलची ही नवी आवृत्ती...
जुना आणि नवा दोन्ही करार पूर्णार्थाने सामावून घेणारी...
आधुनिक ललितरम्य शैलीत भावानुवादाच्या रूपात अवतरणारी...
तपशीलवार, विस्तृत टिपांमुळे ख-या अर्थाने सुबोध ठरणारी...
नामांकित चित्रकारांच्या असंख्य चित्रांमुळे संग्राह्य झालेली...
मराठीतील धार्मिक साहित्याच्या दालनात लक्षणीय भर घालणारी...!
बायबलची नवी आवृत्ती!