कादंबरी

एक प्रतिभावान शास्त्रज्ञ. त्याने पाहिले एक स्वप्न- सर्व विश्वाच्या कल्याणाचे, मानवजातीच्या मंगलाचे. जगातील दुरिताच्या नाशाचे. या स्वप्नपूर्तीसाठी त्याने विज्ञानाची मदत घेतली आणि एक अद्भुत शोध लावला- विचारलहरींवरील नियंत्रणाचा ! पण हा शोध ताब्यात घेतला एका महत्त्वाकांक्षी, स्वार्थी, पाताळयंत्री व्यक्तीने. आणि मग काय घडले ? विज्ञानाच्या सामर्थ्याच्या वापराबद्दल विचार करायला प्रवृत्त करणारी कादंबरी- ब्रेनवेव्ह्ज

स्वतःच्या मूळ खेडेगावातच दवाखाना थाटणारा तरुण डॉक्टर. आपल्या ज्ञानाच्या मर्यादा जाणणारा. अडचणींवर मात करून बस्तान बसवतो. स्वतःचं गाव त्याला वेगवेगळ्या रंगाढंगात सामोरं येत जातं. शेतीतली परवड ऐकू येते आणि प्रयोगही दिसतात. कोपऱ्याकोपऱ्यातलं पुराणं दारिद्र्य जाणवतं, तशीच नवश्रीमंतीही दिसते. दबा धरून बसलेली पारंपरिक सावकारी आणि चकचकणारी आधुनिक दुकानदारी ! रिकामटेकड्या तरुणांचं टोळकं, ज्येष्ठ लष्करी अधिकारी, आजारग्रस्त म्हातारी माणसं ! सणवार, लग्न, देवदेवस्की, तीर्थयात्रा, मर्तिकं ! या सगळ्या गुंतागुंतीच्या ग्रामीण प्रवाहातून वाट शोधत पुढे पुढे जाणारं डॉक्टरचं जीवन !

"सम्राट अशोकांना कलिंग रंगभूमीवर येऊ द्या," हरदेव म्हणाले, 'त्यांनी काय उध्दवस्त केलं, हे त्यांना त्यांच्या डोळ्यांनी पाहू द्या. कुटिलतेचा अर्क असलेल्या चाणक्यांनी काय सर्वनाश घडवून आणला, ते सम्राटांना समजू द्या. माझी कन्या देवी ही त्यांची खरी प्रेमिका होती. रक्तानं माखलेल्या जमिनीवर निश्चल पडून राहिलेला तिचा मृतदेह अशोकानं पाहावा. स्वत:च्या हजारो सैनिकांचेही मृतदेह अवश्य पाहावेत. आणि मगच आपण कलिंगाची शरणागती सम्राटांना सादर करावी...' तक्षशिलेत उगम पावलेली कथाधारा पाटलीपुत्र, विदिशा, उज्जयिनी, जुनागढ, दंतपुरा असे कित्येक टप्पे घेत अखेर विसावते ती कलिंगाच्या महा संहारापाशी .. तेव्हा हिशेब मांडला जातो न्याय-अन्यायाचा : मानवी अन दैवी ! दोन हजार तीनशे वर्षांपूर्वीच्या विलक्षण सामर्थ्याच्या माणसांची, त्यांच्या संघर्षांची आणि त्या अद्भूत काळाची कहाणी.

ही भारतभूमी आहे तेवीसशे वर्षांपूर्वीची. आर्या चाणक्यांचं बुद्धिसामर्थ्य अन सम्राट चंद्रगुप्ताचं बाहुबल यांनी साकारलं मौर्य साम्राज्य. चंद्रगुप्तपुत्र बिंदुसारानंही केला राज्यविस्तार, परंतु व्यसनीपणामुळे आज तो आहे मृत्युशय्येवर. त्याच्या पश्चात हे साम्राज्य कोसळून पडेल का ? ते कोसळू नये, यासाठी प्रयत्न करणा-या व्यक्ती आणि शक्ती आहेत का कुणी ? बिंदुसारानं आर्य चाणक्याला हद्दपार का केलं होतं ? निर्वासित चाणक्य, 'कौटिल्य' हे नाव आणि नवा वेश घेऊन पाटलीपुत्रात चक्क एक वेश्यागृह चालवतो आहे ! का ? त्याला गुरू मानणारा मंत्री राधागुप्त, त्याच्या पाऊलखुणांवर चालायला खरंच तयार आहे का ? पाटलीपुत्राच्या जमिनीखालच्या भूयारांत वावरणारी एक गुप्त संघटना 'चिरंतन वैदिक कृतिदल' आज काय अवस्थेत आहे ? या आणि अशा कित्येक चक्रावून टाकणा-या प्रश्नांची थरारक उत्तरं देईल : दोन हजार तीनशे वर्षांपूर्वीच्या विलक्षण सामर्थ्याच्या माणसांची, त्यांच्या संघर्षांची आणि त्या अद्भूत काळाची ही कहाणी.

तो ध्येयधुरंधर राजकारणी, ती तमाशातली शुक्राची चांदणी. लाल दिवा आणि घुंगरांच्या गुंतवळीची ही रशीली कहाणी

'पाप म्हणजे काय पुण्याची व्याख्या कशी करणार ? की पाप किंवा पुण्य - असं काही नसतंच ? असतो तो फक्त बघणाऱ्याच्या दृष्टिकोनातील फरक ? सामाजिक नियमांच्या चौकटीनुसार न वागणं, त्या चौकटीला आव्हान देत ती मोडणं - म्हणजे पाप ठरेल का ? योगी आणि भोगी यांच्यात नेमका फरक काय ? भोगी मनुष्य आसक्तीचा त्याग करू शकत नाही, तशी योग्यालाही त्यागाची आसक्ती असतेच ना ? माणसांच्या जीवनातील वास्तव घटनांचा आधार घेऊन मानवी संस्कृतीतील चिरंतन मूल्यांचं विश्लेषण करणारी साहित्यात अन् हिंदी रुपेरी पडद्यावर गाजलेली कादंबरी - चित्रलेखा. श्रेष्ठ हिंदी साहित्यिक भगवतीचरण वर्मा यांच्या या अभिजात कादंबरीचा मराठी अनुवाद चित्रलेखा'

जेरुशा - अनाथालयातली एक पोरकी मुलगी. तिची बुद्धिमत्ता पाहून एक दयाळू विश्वस्त तिचा कॉलेजशिक्षणाचा पूर्ण खर्च उचलतात. मात्र अट एकच. तिची प्रगती तिनं पत्रांतून त्यांना कळवत ठेवायची. जेरुशानं आपल्या अनामिक उपकारकर्त्याला एकदाच ओझरता पाहिलेला. लांब ढांगांचा उंच मनुष्य. म्हणून त्याचं नाव डॅडी लाँगलेग्ज ! आपल्या अनामिक वडलांना जेरुशानं पाठवलेली नितांत सुंदर पत्रं म्हणजे ही कादंबरी. एका तरुण, देखण्या अनाथ मुलीचं भावविश्व हळुवारपणे उलगडत नेणारी, मनावर प्रसन्नतेचा शिडकावा करणारी...

'विहिरीत अंधार आहे. डोकावून पाहिलं तर भोवळ वगैरे येईल इतपत अंधार. अंधारात काहीही असू शकतं; काहीहीम्हणजे काहीही. पण ते काहीही म्हणजे नेमकं काय? हे आत उतरल्याशिवाय कळणार नाही. आजवर आयुष्यातल्या अप्रिय, असह्य, नको असणाऱ्या गोष्टी मी विहिरीत टाकल्या. अगदी अडगळीत टाकाव्या तश्या टाकल्या. पण विहीर म्हणजे अडगळ नाही. विहिरीत आई आहे, अण्णा आहेत. विहिरीत काकूचं बाळ आहे, नंदाकाका आहे. विहिरीत दमी, तायडी आणि सुपडीही आहे. विहिरीत अनेक उत्तरं आहेत. अशा प्रश्नांची उत्तरं जे प्रश्न मला कधी पडलेच नाहीत; किंवा जे प्रश्न मी स्वत:ला कधीच पाडून घेतले नाहीत; किंवा असे प्रश्न ज्यांची उत्तरं मी कधी शोधलीच नाहीत. विहीर माझ्या आयुष्याचा रहस्यभेद आहे, जो अनेकदा शक्य असूनही मी आजवर कधीही केलेला नाही. विहिरीत उतरणं हे माझं प्राक्तन नाही. विहिरीत उतरणं हा मी राजीखुशी निवडलेला एक पर्याय आहे. बाहेरच्या वास्तवाला तोंड देण्यापेक्षा विहिरीत लपून बसणं कधीही सोपंच.'

'विराज अन् त्याचे खट्याळ सवंगडी - या साऱ्यांना भेटतो दौलतबंकी. हा आहे शिवाजीराजांच्या काळाशी एकरूप झालेला अवलिया. विराजला अन् त्याच्या मित्रांना अनेक कोडी पडतात या दौलतबंकीबद्दल. हा नेमका कोण ? तो नेहमी जंगलात का राहतो ? तो राखण करतोय तो खजिना कसला ? दौलतबंकीबरोबर ते निघतात एका अद्भुत मोहिमेवर. काय घडलं या मोहिमेत ? दौलतबंकीचा गनिमी कावा आजही कामी आला का ? दौलतबंकीचा खजिना कुठे दडलेला होता ? विराज अन् त्याच्या दोस्तांना तो मिळाला का ? अनेक रहस्यांचा उलगडा करणारी सतत उत्कंठा वाढवणारी साहसकथा ! '