"सम्राट अशोकांना कलिंग रंगभूमीवर येऊ द्या," हरदेव म्हणाले, 'त्यांनी काय उध्दवस्त केलं, हे त्यांना त्यांच्या डोळ्यांनी पाहू द्या. कुटिलतेचा अर्क असलेल्या चाणक्यांनी काय सर्वनाश घडवून आणला, ते सम्राटांना समजू द्या. माझी कन्या देवी ही त्यांची खरी प्रेमिका होती. रक्तानं माखलेल्या जमिनीवर निश्चल पडून राहिलेला तिचा मृतदेह अशोकानं पाहावा. स्वत:च्या हजारो सैनिकांचेही मृतदेह अवश्य पाहावेत. आणि मगच आपण कलिंगाची शरणागती सम्राटांना सादर करावी...' तक्षशिलेत उगम पावलेली कथाधारा पाटलीपुत्र, विदिशा, उज्जयिनी, जुनागढ, दंतपुरा असे कित्येक टप्पे घेत अखेर विसावते ती कलिंगाच्या महा संहारापाशी .. तेव्हा हिशेब मांडला जातो न्याय-अन्यायाचा : मानवी अन दैवी ! दोन हजार तीनशे वर्षांपूर्वीच्या विलक्षण सामर्थ्याच्या माणसांची, त्यांच्या संघर्षांची आणि त्या अद्भूत काळाची कहाणी.

ही भारतभूमी आहे तेवीसशे वर्षांपूर्वीची. आर्या चाणक्यांचं बुद्धिसामर्थ्य अन सम्राट चंद्रगुप्ताचं बाहुबल यांनी साकारलं मौर्य साम्राज्य. चंद्रगुप्तपुत्र बिंदुसारानंही केला राज्यविस्तार, परंतु व्यसनीपणामुळे आज तो आहे मृत्युशय्येवर. त्याच्या पश्चात हे साम्राज्य कोसळून पडेल का ? ते कोसळू नये, यासाठी प्रयत्न करणा-या व्यक्ती आणि शक्ती आहेत का कुणी ? बिंदुसारानं आर्य चाणक्याला हद्दपार का केलं होतं ? निर्वासित चाणक्य, 'कौटिल्य' हे नाव आणि नवा वेश घेऊन पाटलीपुत्रात चक्क एक वेश्यागृह चालवतो आहे ! का ? त्याला गुरू मानणारा मंत्री राधागुप्त, त्याच्या पाऊलखुणांवर चालायला खरंच तयार आहे का ? पाटलीपुत्राच्या जमिनीखालच्या भूयारांत वावरणारी एक गुप्त संघटना 'चिरंतन वैदिक कृतिदल' आज काय अवस्थेत आहे ? या आणि अशा कित्येक चक्रावून टाकणा-या प्रश्नांची थरारक उत्तरं देईल : दोन हजार तीनशे वर्षांपूर्वीच्या विलक्षण सामर्थ्याच्या माणसांची, त्यांच्या संघर्षांची आणि त्या अद्भूत काळाची ही कहाणी.

सोन्या-चांदीहून मोलाची असतात आपल्या आयुष्यावर प्रभाव टाकणारी माणसं. ही माणसं निवडण्यासाठी कुठल्या सराफाच्या दुकानात नाही जावं लागत. कधी ती आयुष्यात प्रत्यक्ष प्रवेश करतात, तर कधी अप्रत्यक्ष सोबत चालत राहतात. या गुणवंत माणसांच्या परीसस्पर्शानं आपल्या आयुष्याचं ख-या अर्थानं सोनं होतं ! स्वत:च्या झळाळत्या तेजानं बरोबरच्या आयुष्यांनाही लखलखवणा-या व्यक्तिमत्त्वांची तेजाळ शब्दचित्रं :

तो ध्येयधुरंधर राजकारणी, ती तमाशातली शुक्राची चांदणी. लाल दिवा आणि घुंगरांच्या गुंतवळीची ही रशीली कहाणी

एका सच्च्या समाजवाद्याचं चिंतनशील स्वगत इंग्रजी पेपरवाल्यांनी चंद्रशेखरांना Rugged हे विशेषण बहाल केलं होतं... रांगडा. गडी रांगडा होता, पण मन सुसंस्कृत नि आधुनिक विचारांनी भारलेलं होतं. तरुणपणी कविता केल्या, काही काळ पीएसपीच्या पत्रिकेचे संपादक होते. चंद्रशेखर ग्रामीण होते, गावंढळ नव्हते. त्यांचा देवीलाल झाला नाही. ग्रामीण भागातले असले, तरीही त्यांनी शेतक-यांचा विक्टिम कार्ड म्हणून वापर केला नाही. ग्रामीण विकासासाठी व्यापक देशहित आणि समताधिष्ठित, परिवर्तनशील विचारांची बैठक हवी; हे गांधीजींचं सूत्र धरून त्यांनी आपलं राजकारण केलं. अनेक अंतर्विरोधांनी ग्रासलेलं भारताचं बहुआयामी समाजजीवन चंद्रशेखरांनी पुस्तकात सजीव केलंय. जागतिकीकरणाच्या वावटळीत लोकसंस्कृतीची फार मोठी पडझड झाली. असं ते म्हणतात. पुस्तकात चंद्रशेखर म्हणतात, राजकारण सत्यावर चालत नाही हेच खरं.' अंबरीश मिश्र

पूर्व बंगालमधील सोळाव्या शतकातील कवयित्री चंद्रावती. लोकसारणीनं तिनं रचलेली काव्यं उत्तरकालीन बंगाली संशोधन परिश्रमपूर्वक अभ्यासली आणि जगासमोर आणली. आता डॉ. माधवी भट यांनी त्या कवयित्रीचा परिचय समग्रतेनं मराठी जगाला करून दिला आहे. यात चंद्रावतीच्या रचनांचा उत्तम अनुवाद तर वाचकांसमोर येतो शिवाय बंगाली लोकपरंपरेतले अतिशय गोड असे गीतरचनेचे प्रकारही परिचयाचे होतात. चंद्रावतीचं रामायण हे खरं तर 'सीतायन' आहे. पूर्व बंगालच्या मातीतून वर आलेल्या तिच्या काव्यात तिथल्या लोकगीतांचा दरवळ तर आहेच, पण शतकांच्या स्त्रीमनाचा अतिशय उत्कट असा आविष्कारही आहे. रामायणाचं स्त्रीदृष्टीनं केलेलं हे पुनर्वाचन अत्यंत हृदयस्पर्शी आहे. एका अल्पपरिचित पण सशक्त अशा भारतीय कवयित्रीची सर्वांगीण ओळख मराठी साहित्यविश्वाला करून दिल्याबद्दल डॉ. माधवी भट यांना मनःपूर्वक धन्यवाद.